dvār or dvās S. A door (G. thyra). Loc. ഗോപുരദ്വാരി AR. in the gate. ദ്വാരം 1. a door, access. 2. a hole ശരീരം നവ ദ്വാരം Bhg.; a little hole as of a mouse; കു ടല്‍ പുറത്തു വന്ന ദ്വാ. jud. a wound. ദ്വാരക N. pr. a town of many gates CG.; also ദ്വാരാവതി Bhg 10. (ദ്വാരങ്ങള്‍ ഏററം ഉണ്ടാ യതു കാരണം ദ്വാ.) ദ്വാരപാലന്‍ a doorkeeper, കണ്ടുചെന്നറിയിച്ചാ ര്‍ ദ്വാ'ലകന്മാരും KR. ദ്വാസ്ഥന്‍ id. ദ്വാസ്ഥാദിവൃന്ദവും Nal., also ദ്വാ രസ്ഥന്‍ ഇവനെ ചാരത്തു കൊള്ളേണം CG. (in heaven).

dattụ Tdbh. fr. prec. Adoption. ദത്തവകാ ശം the right of adoption. ദ. എടുക്ക, വെക്ക to adopt. ദ. കയറുക, പൂകുക to be adopted, enter on property assigned. ദ. നീങ്ങുക, പിഴുകുക, ഒഴിക adoption to be relinquished. പാല്‍ തു പ്പിയാല്‍ ദത്ത് ഒഴിഞ്ഞു Anach. ദത്താക്കുക to adopt. ൨ ദേഹത്തെദ' ക്കി എടുത്തു TR. അന്യഗോത്രത്തില്‍നിന്നു ദത്തെടുത്തു സ്വീകരിച്ചു VyM. ദത്തുകൊള്‍ക id. ദത്തുകൊള്ളാതേ ഒരു സ്വരൂപ ത്തിങ്കല്‍നിന്നു പിന്നേ ഓരിടത്തു ചെന്നു കീ ഴ്നാളില്‍ ഇങ്ങനേ കേട്ടിട്ടു ഇല്ല — ദത്തുകൊ ള്ളേണ്ടതിന്നു പുറമേയുള്ള സ്വരൂപത്തില്‍നി ന്നു ചിലരും ചില വൈദികന്മാരും കൂടി അ റിഞ്ഞിട്ട് ആയ്തിന്നു വേണ്ടുന്ന ക്രിയകളും മ ൪ര്വാദാകളും കഴിക്ക TR. ദത്തുസംബന്ധം ഉണ്ടാക്ക id., chiefly by giving milk to drink, instead of the ജന്മനീര്‍. Anach. ദത്തോല a deed of adoption.

dīnam S. (ദീ to decay) 1. adj. Downcast, dejected മേനക ദീനയായനാണും CG.; നാഥരില്ലാ തദീനനായൊരെനിക്കു KR. me, a poor orphan. ദീനനായ്പറഞ്ഞു Mud.; ദീനഭാവങ്ങള്‍, ദീന പ്ര ലാപം Nal. crying pityfully. 2. miserable state, hence pity ദീനമില്ലാതുള്ളവര്‍ക്കു ദീനരില്‍ കൃപ ഉണ്ടാം പിന്നേ എന്ത് ഈശന്മാര്‍ക്ക് PT.; ദീ. എന്നിയേ ചെന്നു Sk. easily, boldly. ദീ. എന്നി യേ സര്‍വ്വം മേടിക്കയും Nal. without compassion. ദീ. എന്നിയേ കൊന്നു Bhg. 3. M. illness ദീ. കിട്ടി വലഞ്ഞു; ദീനപ്പെടുക, ദീനമായി or ദീന ത്തില്‍ കിടക്ക, വയററുനുന്പലത്തിന്‍റെ ദീനം ന ന്നേ കൂടി, ദീ. പിടിച്ചു മരിക്ക, ദീനം വര്‍ദദ്ധിച്ചു (euph. died), അതിസാരത്തിന്‍റെ ദീ. ഭേദമായി TR. ദീ. വൈദ്യനെ കാണിച്ചു, ദീ. കാണ്മാന്‍ പോയി MR. to visit a patient. ദീനത 1. dejection, misery. ദീ. കൈവിട്ടു CG. was comforted. ദീ. കൂടാതേ വന്നു Sk. boldly. ഊനം മഹാലോകര്‍ ചൊല്ലും എന്നോര്‍ത്ത് ഒ രു ദീ. ഉണ്ടുമേ പൂരിക്കുന്നു Ek. M. I feel dejected at the thought. — med. depression of spirits. 2. sympathy, ദീ. പൂണ്ടു വെളി ച്ചപ്പെട്ടാര്‍ CG. the Gods appeared. ദീനത്വം id., നീതിമാന്മാര്‍ക്ക് ദീ. ഫലമത്രേ VetC. the righteous must suffer. ദീനപാടു (& — പ്പാടു) 1. suffering hardship. 2. = ദണ്ഡിപ്പു sharp training, dexterity in the use of arms, ദീ. കാട്ടി V1. ദീനപ്പുര (3) a hospital TR.

dānam S. (L. donum) A gift ദാനം എന്നു ള്ളതെല്ലാം ദാതാവിന്‍ വശം എന്നു ചൊല്ലിക്കേ ള്‍പു KR.; ദാനം ചെയ്ത പശുവിന്നു പല്ലു നോ ക്കരുതു prov. ദാനപത്രം, — പ്രമാണം a deed of gift. ദാനശീലന്‍ liberal. Bhr. — ദാനശീലത്വം Bhg.

dakšaǹ S. (G. dexios). Dexterous, clever5 ദ'നായ്വന്നു കുടും AR.; f. ദക്ഷമാരായുള്ള ചേടി മാര്‍ CG.; രണദ. RS. ദക്ഷത dexterity. രക്ഷാശിക്ഷയില്‍ഏററം ദ. നി നക്കുണ്ടു KR. aptitude. ദക്ഷിണ [a milch cow, given as fee for a sacrifice] 1. the customary present to Brahmans & teachers ഗുരുവിന്നു ദ. ചെയ്തയപ്പിച്ചു TR. (on completion of study); ദ'ണെക്കു തക്കപ്ര ദക്ഷിണം prov.; സമസ്തകര്‍മ്മങ്ങള്‍ക്കും അന്തം ദ. യല്ലോ — ദ'ണാശുശ്രൂഷയിന്‍ മീതേ മറെറാ ന്നും ഇല്ല Bhr.; ദ. ഗുരുവിനു ജീവനം നല്ലി Bhr. paid him by saving his life. 2. a fee, reward in general ദ. അവള്‍ക്കു ചെയ്ക Bhr.; രക്ഷിച്ചാല്‍ അതിന്നൊരു ദ. ചെയ്തീടേണം Nal. ദക്ഷിണം 1. expert. 2. right. രാമനു ദക്ഷിണ ഹ്തസുമവനല്ലോ KR. Laxmaṇa. 3. Southern. 4. = പ്രദക്ഷിമം going about, ധാത്രി ദ. ചെയ്യുന്നവര്‍. ദക്ഷിണഖണ്ഡം (3) Travancore KM. ദക്ഷിണദേശം, ദക്ഷിണാപദം the Deccan. ദക്ഷിണാത്യന്മാര്‍ KR. = തെക്കര്‍. ദക്ഷിണായനം the sun's course towards South, the half year from June to December. Bhg. ദക്ഷിണോത്തരം 1. right & left. 2. South & North. Brhmd.

d/?/ḍham S. (part. of ദര്‍ഹ to fix) Firm, solid. ദൃഢഭക്തി Bhg. — വരും ദൃഢം Bhr. will surely come. ദൃഢത firmness; certainty. ദൃഢീകരിക്ക = ഉറപ്പിക്ക, f. i. ചിത്തേ ദൃ'ച്ചു Bhg. settled in his mind. ഏകൈകബാഹുക്കള്‍ ആലിംഗനത്തിങ്കല്‍ ആകുന്നവണ്ണം ദൃ'ച്ചാര വര്‍ Nal.

dvand/?/vam S. (ദ്വ = ദ്വി) l. A pair വീ ക്ഷണ ദ്വ. CG.; സപ്തലോകദ്വ. SitVij. = 14. 2. a pair of opposites ദ്വന്ദ്വജാലങ്ങള്‍ Bhr., as സുഖദുഃഖം, ശീതോഷ്ണം, ജനനമൃതി etc. ദ്വന്ദ ഭ്രമം തീരും Bhg. 3. a duel, fight ദ്വന്ദ്വയുദ്ധ ത്തില്‍ മരിച്ചാര്‍ Bhr. ദ്വന്ദ്വപര്‍വ്വങ്ങള്‍ VCh. both പര്‍വ്വം or വാവു. ദ്വന്ദ്വഹീനന്‍ a neutral person.

daḷam 1. S. = ദലം A leaf. 2. aC. Te, Tu. aM. (T. തളം) army, ദളവായി (& ധ —) a general; minister in Travancore or Cochin ദളവാരാമയ്യന്‍ TrP. (1848). ദളകൃത്യം, ദളകൃത്തം his office B.

dīrgham S., (G. dolichos). 1. Long മുണ്ട നോ ദീര്‍ഘനോ Nal. dwarfish or tall? ചുടുചുട ദീര്‍ഘമായി വീര്‍ക്ക KR. to sigh. ദീ. ഇരിക്കയില്ല മുതല്‍ Sah. last long. 2. length പറഞ്ഞാല്‍ ദീ. വളരേ ചെല്ലുന്നു TR. it might be too long. ദീ. തീര്‍ക്ക to settle the length of a house. ബുദ്ധി ദീ. കണ്ടു Bhg. great wisdom, ദീ'മാക്ക to protract. 3. (gram.) the sign of length — ാ — Hence: ദീര്‍ഘത length. ദീര്‍ഘദര്‍ശി far-seeing, ദീ. യാം സുഗ്രീവനേ നോ ക്കി KR.; ദീര്‍ഘനിശ്വാസവും ദീനഭാവങ്ങളും ദീ. ക്കു വളര്‍ന്നു Nal. to the king. — a sage = ത്രികാലജ്ഞന്‍. — ദാക്ഷിണ്യം വേ ണം നല്ല ദീര്‍ഘദര്‍ശിത്വം പിന്നേ VCh. far-sightedness, foresight (= ദീര്‍ഘദൃഷ്ടി). ദീര്‍ഘനിദ്ര long sleep, death. ദീര്‍ഘബാഹു KR. long-armed, as behoves a Kshatriya. ദീര്‍ഘവിചാരണ an enlarged mind. ദീ'ണെക്കു ശക്തനല്ല MR. weak minded. ദീര്‍ഘശ്വാസം a sigh, gasp. ദീര്‍ഘസൂത്രം long-threaded, tedious — ദീ. ന്‍ dilatory, slow VCh. ദീര്‍ഘായുസ്സ് 1. longevity. ദീ'യുരസ്തുതേ Bhg. live long! 2. adj. long-lived, അവന്‍ ദീ'സ്സായ്ഭ വിച്ചു Bhg.; also ദീര്‍ഘായുവാം VetC., ദീര്‍ഘായു ഷ്മാന്‍ AR. ദീര്‍ഘാവലോകനം VCh.; ദീ. ഉള്ളവന്‍ far-sighted, as a politician. ദീര്‍ഘിക a long pond. Bhg. denV. ദീര്‍ഘിക്ക to become long, grow rather tiresome, draw to the end, നാളുകള്‍ ദീ'ച്ചു വരുന്നു.

dyūδam S. (ദിവ്, ദേവനം) Gambling — Tdbh. ചൂതു.